Odpady jako objekt prawa własnościowego

Odpowiednio do Art. 1 Ustawy Ukrainy „O odpadach” - odpady - to jakiekolwiek substancje, materiały i przedmioty, które stworzą się w trakcie ludzkiej działalności i nie mają późniejszego użycia według miejsca tworzenia czy ujawnienia i których ich właściciel musi pozbyć się drogą utylizacji czy usuwania;

niebezpieczne odpady – to odpady, które mają takie fizyczne, chemiczne, biologiczne czy inne niebezpieczne właściwości, jakie stwarzają albo mogą stworzyć znaczne niebezpieczeństwo dla środowiska naturalnego i zdrowia człowieka i które potrzebują specjalnych metod i środków postępowania z nimi;

Artykuł 8 Ustawy Ukrainy «O odpadach» wskazuje, że odpady są objektem prawa własności.

Prawo własności do odpadów może przechodzić od jednej osoby do innej w trybie, przewidzianym prawem.

Odpowiednio do Art. 9 teg’j samej Ustawy – podmiotami prawa własności na odpady są obywatele Ukrainy, cudzoziemcy, osoby bez obywatelstwa, przedsiębiorstwa, instytucje i organizacje wszystkich form własności, samorządy terytorialne, Autonomiczna Republika Krym i państwo.

Samorządy lokalne są właścicielami odpadów, które są wytwarzane przez przedsiębiorstwa komunalnej własności czy znajdują się na ich terytorium i nie mają właściciela albo właściciel których jest nieznany (odpady bez gospodarza).

Państwo jest właścicielem odpadów, wytwarzanych przez objekty państwowej własności czy znajdują się na terytorium Ukrainy i nie mają właściciela albo właściciel których jest nieznany (oprócz odpadów, wymienionych w drugiej części tego artykułu), a także w innych wypadkach, przewidzianych prawem. W imieniu państwa zarządzanie odpadami, które są własnością państwa, jest w zakresie działalności Gabinetu Ministrów Ukrainy odpowiednio do czynnego ustawodawstwa.

Podmioty prawa własności posiadają, korzystają i dysponują odpadami w zasięgu, określonym czynnym ustawodawstwem.

Artykuł 10 Ustawy określa, że w przypadku prywatyzacji państwowych przedsiębiorstw, wskutek działalności których zgromadzono pewną objętość odpadów, prawo własności do odpadów i obowiązek stosownie odszkodowania wyrządzonej odpadami krzywdy na zdrowie ludzi, majątek osób fizycznych albo prawnych i środowisko naturalne przechodzi do nowych właścicieli, jeśli inne nie jest przewidziano odpowiednio do przepisów prawnych w zakresie realizacji prywatyzacji tych przedsiębiorstw.

Warunki prywatyzacji mogą przewidzieć solidarna odpowiedzialność poprzedniego właściciela i właściciela prywatyzowanego przedsiębiorstwa.

Odpowiednio do Art. 11 Ustawy - przy zmianie właściciela czy użytkownika działki rolnej, na której są rozmieszczone odpady, zagadnienie prawa własności do odpadów rozwiązuje się oddzielnie, odpowiednio do przepisów Ustawy.

Odpowiednio do art.12 Ustawy - odpady, że nie mają właściciela albo właściciel których jest nieznany, są uważane za takie które nie mają gospodarza. Tryb ujawnienia i ewidencji odpadów pozbawionych gospodarza jest określany przez Gabinet Ministrów Ukrainy. Ustalenie sposobu wykorzystania pozbawionych gospodarza odpadów jest po stronie samorządów lokalnych i wykonawczej władzy, jeśli inne nie przewidziane prawem.

Miejscowe organy wykonawczej władzy i miejscowe samorządy prowadzą ewidencję pozbawionych gospodarza odpadów i ponoszą odpowiedzialność za kompleksowe wykorzystanie takich odpadów, dotrzymywanie warunków postępowania z nimi i zapobiegania negatywnemu wpływowi ich na przyrodnicze środowisko naturalne i zdrowie ludzi.

Właściciele albo użytkownicy działek rolnych, na których ujawniono odpady, które nie należą do nich, są zobowiązani zawiadomić o nich odpowiednie miejscowe organy wykonawczej władzy czy miejscowe samorządy, które są zobowiązane zastosować przedsięwzięcia skierowane na wyznaczenie właściciela odpadów, klasy ich niebezpieczeństwa, obrachunku i podjąć decyzję stosownie postępowania z nimi.

Uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy dnia 3 sierpnia 1998 r. N 1217 zatwierdzono Tryb ujawnienia i ewidencji pozbawionych gospodarza odpadów, odpowiednio do którego:

2. Pozbawionymi gospodarza uważają się odpady, które nie mają właściciela albo właściciel których jest nieustalony (dalej - odpady).

3. Właściciele albo użytkownicy działek rolnych, na których ujawniono odpady, są zobowiązani zawiadomić o nich miejscowe organy wykonawczej władzy czy miejscowe samorządy.

4. Podstawami dla spełnienia procedur określenia odpadów i następnego ich obrachunku również mogą być oświadczenia (doniesienie) obywateli, przedsiębiorstw, instytucji i organizacji, środków masowego przekazu, wyniki planowych kontroli inspekcyjnych organów Minekozasobów na miejscach, sanitarno-epidemiologicznej służby, organów miejscowego samorządu i tp.

5. Oświadczenia (doniesienie) o faktach ujawnienia odpadów rozpatrują się na kolejnych (przedterminowych) obradach stale działającej komisji do spraw postępowania z odpadami bezgospodarnymi (dalej - komisja).

6. Komisja określa ilość, skład, właściwości, wartość odpadów, stopień ich niebezpieczeństwa dla przyrodniczego środowiska naturalnego i zdrowia człowieka i czyni wszystko dla wyznaczenia właściciela odpadów. W razie konieczności dla wyznaczenia właściciela odpadów i ich oszacowania mogą załączać się organy prawne, odpowiedni specjaliści i eksperci.

7. Według wyników swojej roboty komisja sporządza akt, który przekazuje się władzy państwowej i samorządów w celu podjęcja decyzji stosownie dalszego postępowania z odpadami.

8. Na mocy aktu komisji miejscowe organy władzy państwowej i samorządów przyjmują decyzje w zakresie pódalszego postępowania z odpadami i w przypadku konieczności wszczynają sprawę o przyciąganiu do odpowiedzialności osób, winnych w niedotrzymaniu ustawodawstwa o odpadach, i odszkodowaniu wyrządzonej krzywdy.

9. W razie ustalenia właściciela odpadów on ponosi całkowitą odpowiedzialność za dotrzymywanie warunków postępowania z nimi i zapobiegania negatywnego oddziaływania odpadów na środowisko naturalne odpowiednio do założeń Ustawy Ukrainy "O odpadach".

10. Ewidencja odpadów, wobec których ustalono właściciela, spełnia się odpowiednio do artykułu 26 Ustawy Ukrainy "O odpadach".

Odpady, zwrócone właścicielowi albo do państwowej czy komunalnej własności, są obliczane przez nich na podstawie ustalonej wartości jednocześnie ze zwiększeniem dodatkowego kapitału takiej osoby prawnej.

Artykuł 26 Ustawy „O odpadach” określa, że Państwowej ewidencji i pasportyzacji podporządkowują się w obowiązującym trybie wszystkie odpady, które są wytwarzane na terytorium Ukrainy i na które rozpowszechnia się działanie danej Ustawy.

Państwowa ewidencja i pasportyzacja odpadów jest realizowana w trybie, który ustalony przez Gabinet Ministrów Ukrainy.

System i formy sprawozdawczości, tryb nadania i wykorzystania odpowiedniej informacji o odpadach, a także trybie przeglądu ich nomenklatury opracowują się na podstawie państwowego kwalifikatora odpadów i zatwierdzają się przez specjalny pełnomocny centralny organ wykonawczej władzy do spraw statystyki na podstawie wniosku specjalnego pełnomocnego centralnego organu wykonawczej władzy w zakresie postępowania z odpadami oraz innych zainteresowanych centralnych organów wykonawczej władzy.

Odpowiednio do Art. 27 Ustawy „O odpadach” - w celu zapewnienia zbioru, obróbki, przechowywania i analizy informacji o objektach tworzenia, obróbki i utylizacji odpadów prowadzi się ich rejestr, w którym określa się nomenklatura, objętość utworzenia, ilościowe i jakościowe charakterystyki odpadów, informacja o postępowaniu z nimi i przedsięwzięciach akierowanych na zmniejszenie objętości utworzenia odpadów i poziomu ich niebezpieczeństwa.

Rejestr objektów tworzenia, obróbki i utylizacji odpadów jest prowadzony na podstawie sprawozdawczych danych producentów odpadów, wiadomości specjalnie pełnomocnych organów wykonawczej władzy w zakresie postępowania z odpadami. Tryb prowadzenia rejestru objektów utworzenia, obróbki i utylizacji odpadów określa się Gabinetem Ministrów Ukrainy.

Artykuł 33 Ustawy wskazuje, że przechowywanie i usuwanie odpadów odbywa się odpowiednio do wymagań ekologicznego bezpieczeństwa i sposobami, które zabezpieczają maksymalne zużycie odpadów czy przekazanie ich innym konsumentom (z wyjątkiem pochowania).

Na każde miejsce czy objekt przechowywania albo usuwania odpadów składa się specjalny paszport, w którym zaznacza się nazwę i kod odpadów (według państwowego kwalifikatora odpadów), ich ilościowy i jakościowy skład, pochodzenie, a także techniczne charakterystyki miejsc czy objektów przechowywania czy usunięcia oraz wiadomości o metodach przeprowadzenia kontroli i bezpiecznej eksploatacji tych miejsc czy objektów.

Usuwanie odpadów odbywa się do ustalonych ustawodawstwem wymagań ekologicznego bezpieczeństwa z obowiązkowym zapewnieniem możliwości utylizacji czy pochowania pozostałych produktów po uzgodnieniu z państwową sanitarno-epidemiologiczną służbą Ukrainy. Przechowywanie i usuwanie odpadów odbywa się w miejscach, określonych przez organy miejscowych samorządów z uwzględnieniem wymagań ustawodawstwa w zakresie rolnictwa i ochrony przyrody, przy obecności specjalnych pozwoleń, w których określona objętość odpadów odpowiednio do ustalonych limitów oraz warunki ich przechowywania.

Określone dla przechowywania i usuwania odpadów miejsca czy objekty muszą wykorzystywać się tylko dla oświadczonych na otrzymanie pozwolenia odpadów.

Zakazano wymieszać czy pochować odpady, dla utylizacji których w Ukrainie istnieje odpowiednia technologia.

Zakazany jest niesankcjonowane gromadzenie i rozmieszczenie odpadów w podziemnych warstwach, na terytorium miast i innych miejscowości zamieszkanych, na terytoriach fundauszu rezerwatów przyrodniczych, na ziemiach o przyznaczeniu ochrony przyrody, zdrowotnym, rekreacyjnym i kulturalno–historycznym, w granicach wodoochronych stref i stref sanitarnej ochrony wodnych objektów, w innych miejscach, co może stwarzać niebezpieczeństwo dla środowiska naturalnego i zdrowia człowieka. Pochowanie odpadów w głębi gruntu dopuszcza się w tylko szczególnych wypadkach na podstawie wyników specjalnie przeprowadzonych badań w ramach dotrzymanych standardów, norm i przepisów, przewidzianych w ustawodawstwie Ukrainy.

Artykuł 34 Ustawy ustala wymagania dotyczące postępowania z niebezpiecznymi odpadami:
Wszystkie niebezpieczne odpady za stopniem ich szkodliwego wpływu na środowisko naturalne i na życie i zdrowie człowieka odpowiednio do wykazu niebezpiecznych właściwości dzielą się na klasy i podporządkowują się obrachunkowi.

Odpowiednią klasę odpadów określa producent odpadów odpowiednio do normatywnych i prawnych aktów, które są zatwierdzone przez specjalne pełnomocne centralne organy wykonawczej władzy do spraw ekologii oraz zasobów naturalnych przy uzgodnieniu z sanitarno - epidemiologiczną służbą Ukrainy.
• Podmiot gospodarczej działalności, we własności albo w korzystaniu którego jest chociażby jeden objekt postępowania z niebezpiecznymi odpadami, jest zobowiązany:
• zapewnić zapobieganie zanieczyszczenia nimi przyrodniczego środowiska naturalnego, a w razie powstania takiego zanieczyszczenia - zlikwidować takie zanieczyszczenie i jego skutki dla przyrodniczego środowiska naturalnego i zdrowia człowieka;
• zastosować środki, skierowane na zapobieganie awariom, ograniczenie i likwidację ich skutków i ochronę ludzi oraz przyrodniczego środowiska naturalnego od ich wpływu;
• zawiadamiać o awarii, która miała miejsce na zaznaczonym objekcie, i o przedsięwzięciach, przeprowadzonych w celu likwidacji jej skutków, organy wykonawczej władzy, organy samorządowe i mieszkańców;
• zabezpieczać eksploatację zaznaczonych objektów i przewóz niebezpiecznych odpadów z dotrzymywaniem wymagań ochrony ustawodawstwa w zakresie ochrony przyrody;
• mieć licencję na dokonanie operacji w dziedzinie postępowania z niebezpiecznymi odpadami;
• identyfikować objekty postępowania z niebezpiecznymi odpadami odpowiednio do Ustawy Ukrainy "O objektach zwiększonego niebezpieczeństwa";
• mieć plan lokalizacji i likwidacji awarii na objekcie;
• posiadać deklarację bezpieczeństwa
• udzielać informacji o takich objektach odpowiednio do Ustawy Ukrainy "O objektach zwiększonego niebezpieczeństwa".

W razie zakłócenia przez podmiota gospodarczej działalności licencyjnych warunków postępowania z niebezpiecznymi odpadami licencja anuluje się w porządku ustalonym przez prawo.

Do postępowania z niebezpiecznymi odpadami dopuszczają się osoby, które mają zawodowe przygotowanie, potwierdzone świadectwem (certyfikatem) na prawo roboty z niebezpiecznymi substancjami, i nie mają medycznych przeciwwskazań. Dopuszczenie pracowników do roboty zabezpiecza się odpowiednim funkcjonariuszem przedsiębiorstwa, instytucji, organizacji.

Przewóz niebezpiecznych odpadów pozwala się tylko przy obecności ich paszportu i licencji na postępowanie z nimi i w porządku, określonym ustawodawstwem o przewozie niebezpiecznych ładunków.

Przewóz niebezpiecznych odpadów spełnia się pod warunkiem obowiązkowego ubezpieczenia cywilnej odpowiedzialności przewoźnika za straty, które mogą być sprawione przez niego podczas przewozu, odpowiednio do prawodawstwa. Rozmieszczenie niebezpiecznych odpadów jest pozwalone tylko w specjalnie urządzonych miejscach i spełnia się ospowiednio do licencjonowanych warunków dotyczących postępowania z niebezpiecznymi odpadami. Prowadzenie innych rodzajów działalności, nie związanej z postępowaniem z niebezpiecznymi odpadami, na terytorium, odprowadzonym dla ich rozmieszczenia, jest zakazane.

Przechowywanie niebezpiecznych odpadów na terytorium przedsiębiorstw, instytucji, organizacji – podmiotów gospodarczej działalności spełnia się w trybie, ustalonym Gabinetem Ministrów Ukrainy.

Przedsiębiorstwa, instytucje i organizacje – podmioty gospodarczej działalności, na terytorium których przechowują się niebezpieczne odpady, odnoszą się odpowiednio do prawa do objektów zwiększonego niebezpieczeństwa.

Odpowiedzialność podmiotu gospodarczej działalności, we własności albo w korzystaniu którego jest chociażby jeden objekt postępowania z niebezpiecznymi odpadami, za krzywdę, która może być wyrządzona awariami na takich objektach życiu, zdrowiu, majątkowi osób fizycznych i/lub prawnych, podporządkowuje się obowiązkowemu ubezpieczeniu odpowiednio do czynnego ustawodawstwa.